تراز آزمایشی (Trial Balance) یک جدول از تمام حساب‌ها است که در آن مانده‌ها (افتتاحیه، گردش دوره، اختتامیه) نشان داده می‌شود تا ببینیم مجموع سمت قرضدار و بستانکار با هم سازگار هستند یا نه.

در دیتابیس مدیریت حسابداری AF Code، تراز آزمایشی به‌صورت رسمی پیاده‌سازی شده و با Query مشخصی تولید می‌شود. این گزارش فقط از سطرهای اسناد ثبت نهایی‌شده (Posted) استفاده می‌کند، سطرها را بر اساس حساب گروه‌بندی می‌کند و برای هر حساب، افتتاحیه، گردش دوره و اختتامیه را محاسبه می‌نماید.

برای شرکت AF Code و مشتریانش در افغانستان، تراز آزمایشی یک ابزار حیاتی برای کنترل صحت ثبت‌ها و پایه‌ای برای تهیه گزارش‌های کلان مانند ترازنامه و صورت سود و زیان است.

در DTO گزارش نرم‌ افزار حسابداری AF Code، سه ورودی اصلی وجود دارد:

این یعنی گزارش تراز آزمایشی در دیتابیس حسابداری AF Code هم می‌تواند برای یک بازه خاص باشد، هم برای یک تاریخ ختم مشخص، هم با قابلیت فیلتر حساب‌های بدون گردش.

مراحل محاسبه برای هر حساب

تبدیل به دو ستون قرضدار و بستانکار

در دیتابیس مدیریت حسابداری AF Code، خروجی نهایی به شکل دو ستون اختتامیه قرضدار و بستانکار نمایش داده می‌شود:

• اگر closingNet >= 0 باشد → در ستون قرضدار (Debit) می‌نشیند با مقدار closingNet
• اگر closingNet < 0 باشد → در ستون بستانکار (Credit) می‌نشیند با مقدار (closingNet-)

تمام این فرمول‌ها عیناً در کد پروژه AF Code پیاده‌سازی شده است.

در نرم‌ افزار حسابداری AF Code، هر سطر گزارش Trial Balance بر اساس کلاس TrialBalanceRowDto ساخته می‌شود:

این ساختار کامل در دیتابیس حسابداری AF Code پیاده‌سازی شده و به حسابداران افغانستان امکان مشاهده دقیق وضعیت حساب‌ها را می‌دهد.

فرض کنید بازه ماه حمل (۱ حمل تا ۳۱ حمل) را برای گزارش تراز آزمایشی انتخاب کرده‌اید. دو حساب «صندوق» و «فروش» را در نظر بگیرید:

حساب صندوق (دارایی)

• افتتاحیه قرضدار: ۱۰۰,۰۰۰ افغانی (مانده ابتدای دوره)
• گردش دوره قرضدار: ۳۰,۰۰۰ افغانی (وجه نقد دریافت‌شده)
• گردش دوره بستانکار: ۲۰,۰۰۰ افغانی (وجه نقد پرداخت‌شده)

محاسبات:
openingNet = 100,000 - 0 = 100,000
periodNet = 30,000 - 20,000 = 10,000
closingNet = 100,000 + 10,000 = 110,000

نتیجه: از آنجا که closingNet >= 0 است، در ستون اختتامیه قرضدار با مبلغ ۱۱۰,۰۰۰ افغانی نمایش داده می‌شود.

حساب فروش (درآمد)

• افتتاحیه بستانکار: ۰ افغانی (حساب‌های درآمدی مانده افتتاحیه ندارند)
• گردش دوره بستانکار: ۳۰,۰۰۰ افغانی (فروش‌های انجام‌شده)

محاسبات:
openingNet = 0 - 0 = 0
periodNet = 0 - 30,000 = (30,000-)
closingNet = 0 + (30,000-) = (30,000-)

نتیجه: از آنجا که closingNet < 0 است، در ستون اختتامیه بستانکار با مبلغ ۳۰,۰۰۰ افغانی نمایش داده می‌شود.

گزارش تراز آزمایشی

در سیستم AF Code، مجموع اختتامیه قرضدار (۱۱۰,۰۰۰) و اختتامیه بستانکار (۳۰,۰۰۰) الزاماً با هم برابر نیستند؛ آنچه مهم است این است که مجموع اختتامیه قرضدار منهای مجموع اختتامیه بستانکار با مانده خالص کل حساب‌ها برابر باشد. در این مثال: ۱۱۰,۰۰۰ - ۳۰,۰۰۰ = ۸۰,۰۰۰ که همان مانده خالص دارایی‌ها منهای بدهی‌هاست.

در نرم‌ افزار حسابداری AF Code، صفحه Trial Balance در منوی General Ledger قرار دارد و این قابلیت‌ها را ارائه می‌دهد:

• انتخاب بازه تاریخ: فیلدهای fromDate و toDate برای تعیین محدوده زمانی
• گزینه نمایش حساب‌های صفر: چک‌باکس IncludeZeroBalanceAccounts
• جستجو: قابلیت فیلتر بر اساس کد یا نام حساب
• مرتب‌سازی: امکان sort روی تمام ستون‌های گزارش
• خلاصه مجموع‌ها: نمایش openingDebit، openingCredit، closingDebit و closingCredit در پایین صفحه
• خروجی: امکان Export گزارش با Permission مخصوص

این رفتارها در PageModel صفحه TrialBalance پروژه AF Code پیاده‌سازی شده و با Permissionهای مشخص کنترل می‌شود.

در دیتابیس مدیریت حسابداری AF Code، خروجی API صفحه TrialBalance شامل یک بخش summary با چهار فیلد کلیدی است:

این اعداد به کاربر کمک می‌کند سریع ببیند وضعیت کلی تراز چگونه است و آیا بین مجموع‌ها توازن منطقی برقرار است یا خیر.

در سیستم AF Code، این مجوزها برای گزارش تراز آزمایشی تعریف شده است:

• مشاهده (Accounting.GL.TrialBalance.View): برای دسترسی به صفحه و دیدن گزارش
• خروجی (Accounting.GL.TrialBalance.Export): برای گرفتن خروجی Excel، PDF و...

در صفحه گزارش هم این Permissionها اعمال شده و کاربران بدون مجوز کافی، گزینه‌های مربوطه را نمی‌بینند. این تفکیک برای سازمان‌هایی که در افغانستان فعالیت می‌کنند بسیار مهم است؛ زیرا می‌خواهند گزارش‌های مالی را فقط در اختیار افراد مجاز قرار دهند.

در دیتابیس مدیریت حسابداری AF Code، تراز آزمایشی برای اهداف زیر استفاده می‌شود:

در نرم‌ افزار حسابداری AF Code، این نکته را همیشه به خاطر داشته باشید:

برای شرکت AF Code و مشتریانش در افغانستان، بررسی منظم تراز آزمایشی یک عادت حرفه‌ای است که از بروز مشکلات بزرگ در پایان سال مالی جلوگیری می‌کند.

• ثبت سند در حسابداری | قلب حسابداری AF Code — آشنایی با اصول اولیه ثبت سند
• برگشت سند در حسابداری | اصلاح حرفه‌ای در AF Code — نحوه اصلاح اسناد ثبت‌شده
• حساب‌ها چیست؟ — بررسی انواع حساب‌ها و نحوه تعریف آنها
• دوره‌های مالی — اهمیت دوره‌های مالی در گزارش‌گیری

بر اساس آنچه در دیتابیس مدیریت حسابداری AF Code پیاده‌سازی شده است:

• ✅ فقط از اسناد ثبت نهایی‌شده (Posted) می‌خواند
• ✅ حساب‌به‌حساب مانده‌ها را می‌سازد
• ✅ افتتاحیه، گردش دوره و اختتامیه را جدا نشان می‌دهد
• ✅ با فیلتر تاریخ و گزینه نمایش حساب‌های صفر انعطاف دارد
• ✅ خلاصه مجموع‌ها (summary) را برای کنترل سریع ارائه می‌دهد

به همین دلیل، تراز آزمایشی واقعاً «آینه صحت دفترکل» است و یکی از مهم‌ترین ابزارهای حسابداری در نرم‌ افزار حسابداری AF Code برای کسب‌وکارهای افغانستان محسوب می‌شود.

• Trial Balance → تراز آزمایشی
• Opening Balance → مانده افتتاحیه
• Closing Balance → مانده اختتامیه
• Period Turnover → گردش دوره
• Zero Balance Account → حساب با مانده صفر
• Debit Balance → مانده قرضدار
• Credit Balance → مانده بستانکار
• General Ledger → دفتر کل
• Posted Entry → سند ثبت‌شده نهایی
• Net Balance → مانده خالص